خلاصه در یک نگاه

●       بازارگردان نهادی است که با خرید و فروش مداوم یک ورقه بهادار، نقدشوندگی آن را تضمین می‌کند.

●       بازارگردانی باعث می‌شود فاصله قیمت خرید و فروش (اسپرد) کم شود و سرمایه‌گذار بتواند راحت‌تر وارد یا خارج شود.

●       شرکت‌هایی که سهام یا اوراق‌شان بازارگردان دارد، معمولاً از ثبات قیمتی بیشتری برخوردارند.

●       بازارگردانی یکی از خدمات اصلی شرکت‌های تأمین سرمایه مانند تأمین سرمایه طاووس خاورمیانه است.

بازارگردانی یعنی چه؟

بازارگردانی (Market Making) به معنای حضور مستمر یک نهاد مالی در دو طرف بازار است: هم به‌عنوان خریدار و هم به‌عنوان فروشنده. بازارگردان متعهد می‌شود که همواره سفارش خرید و فروش را در سطوح قیمتی مشخص و با حجم معین ثبت کند. به این ترتیب، هر سرمایه‌گذاری که بخواهد سهم یا اوراق مورد نظر را بخرد یا بفروشد، طرف مقابلی برای معامله پیدا می‌کند.

به زبان ساده‌تر، بازارگردان مثل یک صرافی عمل می‌کند: همیشه حاضر است ارز را از شما بخرد یا به شما بفروشد. تفاوتش این است که به‌جای ارز، سهام یا اوراق بهادار را معامله می‌کند و در چارچوب قوانین سازمان بورس فعالیت می‌کند.

چرا نقدشوندگی اهمیت دارد؟

نقدشوندگی به این معناست که یک دارایی بتواند در زمان کوتاه و بدون تغییر محسوس در قیمت، خرید و فروش شود. وقتی نقدشوندگی پایین باشد، چند اتفاق ناخوشایند می‌افتد:

●       سرمایه‌گذار نمی‌تواند در زمان دلخواه از سرمایه‌گذاری خارج شود و سرمایه‌اش "قفل" می‌شود.

●       فاصله بین بهترین قیمت خرید و فروش (اسپرد) زیاد می‌شود و معامله‌گر ضرر می‌کند.

●       قیمت سهم ممکن است با حجم‌های کوچک معامله، نوسان شدید داشته باشد و تصویر واقعی ارزش شرکت را نشان ندهد.

●       سرمایه‌گذاران نهادی و صندوق‌ها از ورود به چنین سهمی خودداری می‌کنند و عمق بازار کمتر می‌شود.

بازارگردانی دقیقاً این مشکلات را حل می‌کند. با حضور دائمی بازارگردان، همیشه یک خریدار و یک فروشنده در بازار وجود دارد و نقدشوندگی سهم تضمین می‌شود.

بازارگردان چه وظایفی دارد؟

بازارگردان بر اساس قراردادی که با ناشر (شرکت صاحب سهام یا اوراق) منعقد می‌کند، تعهداتی را بر عهده می‌گیرد. مهم‌ترین وظایف بازارگردان عبارت‌اند از:

ثبت سفارش دوطرفه

بازارگردان موظف است همواره هم سفارش خرید و هم سفارش فروش را در تابلو معاملات داشته باشد. این سفارش‌ها باید در محدوده قیمتی مشخصی (اسپرد مجاز) قرار بگیرند تا فاصله بین قیمت خرید و فروش از حد معقول فراتر نرود.

حفظ حجم سفارش

سفارش‌های بازارگردان باید حداقل حجم مشخصی داشته باشند. اگر یکی از سفارش‌ها معامله شود، بازارگردان باید در مدت‌زمان تعیین‌شده سفارش جدید ثبت کند تا حضورش در بازار تداوم داشته باشد.

کنترل نوسانات غیرمنطقی

وقتی بازار دچار هیجان می‌شود و صف خرید یا فروش تشکیل می‌شود، بازارگردان با ورود در طرف مقابل معامله به متعادل‌سازی قیمت کمک می‌کند. البته بازارگردان جلوی روندهای بنیادی بازار را نمی‌گیرد، بلکه نوسانات ناشی از کمبود نقدشوندگی را مهار می‌کند.

چه کسانی از بازارگردانی سود می‌برند؟

ناشر (شرکت)

شرکتی که سهام یا اوراقش بازارگردان دارد، از چند جهت سود می‌برد. اول اینکه قیمت سهمش کمتر دچار نوسانات غیرمنطقی می‌شود و تصویر واقعی‌تری از ارزش شرکت در بازار شکل می‌گیرد. دوم اینکه سهام‌دارانش راضی‌ترند چون می‌توانند در زمان نیاز سهم را بفروشند. سوم اینکه اگر شرکت در آینده بخواهد اوراق جدید منتشر کند یا افزایش سرمایه بدهد، استقبال بازار بیشتر خواهد بود چون سابقه نقدشوندگی خوبی وجود دارد.

سرمایه‌گذار

سرمایه‌گذار حقیقی یا حقوقی که سهم یا اوراق بازارگردانی‌شده را معامله می‌کند، مطمئن‌تر وارد معامله می‌شود. می‌داند که در زمان فروش، خریداری وجود خواهد داشت و لازم نیست روزها در صف فروش بماند. همچنین هزینه معاملاتی‌اش (به‌دلیل اسپرد کمتر) پایین‌تر خواهد بود.

بازار سرمایه

در سطح کلان، بازارگردانی به سلامت و کارایی بازار سرمایه کمک می‌کند. بازاری که نقدشوندگی بالایی دارد، اعتماد سرمایه‌گذاران را جلب می‌کند و منابع مالی بیشتری به سمت تولید و توسعه هدایت می‌شود.

تفاوت بازارگردان با سرمایه‌گذار عادی

ممکن است سؤال پیش بیاید که مگر هر سرمایه‌گذاری که سهمی را می‌خرد و می‌فروشد، بازارگردان نیست؟ پاسخ منفی است. تفاوت‌های اصلی عبارت‌اند از:

●       سرمایه‌گذار عادی بر اساس تحلیل خود تصمیم می‌گیرد چه زمانی بخرد و بفروشد. بازارگردان متعهد است همیشه در بازار حضور داشته باشد.

●       سرمایه‌گذار عادی می‌تواند هر زمان بخواهد از بازار خارج شود. بازارگردان تا پایان دوره قرارداد، حق خروج ندارد.

●       سرمایه‌گذار عادی به دنبال سود از تغییر قیمت است. بازارگردان درآمدش را عمدتاً از اسپرد (تفاوت قیمت خرید و فروش) و کارمزد بازارگردانی کسب می‌کند.

●       بازارگردان مجوز فعالیت از سازمان بورس دارد و تحت نظارت مستقیم ناظر بازار فعالیت می‌کند.

نقش شرکت‌های تأمین سرمایه در بازارگردانی

شرکت‌های تأمین سرمایه از جمله نهادهایی هستند که مجوز بازارگردانی دارند و این خدمت را به‌صورت حرفه‌ای ارائه می‌دهند. فرایند کار معمولاً به این شکل است:

1. شرکت ناشر (یا سهام‌دار عمده) با تأمین سرمایه قرارداد بازارگردانی منعقد می‌کند.

2. منابع مالی مورد نیاز (ترکیبی از وجه نقد و سهام یا اوراق) در اختیار تأمین سرمایه قرار می‌گیرد.

3. تأمین سرمایه با تیم تحلیل و معاملات خود، سفارش‌گذاری را بر اساس پارامترهای قرارداد انجام می‌دهد.

4. عملکرد بازارگردان به‌صورت دوره‌ای به ناشر و ناظر بازار گزارش می‌شود.

تأمین سرمایه طاووس خاورمیانه بازارگردانی را به‌عنوان یکی از خدمات اصلی خود ارائه می‌دهد و با تکیه بر تیم تحلیل و زیرساخت معاملاتی، تعهدات بازارگردانی را برای ناشران مختلف انجام می‌دهد.

بازارگردانی در بورس ایران چگونه کار می‌کند؟

در بورس ایران، بازارگردانی یک فعالیت تحت نظارت سازمان بورس و اوراق بهادار است. نهادهایی که مجوز بازارگردانی دارند (شامل شرکت‌های تأمین سرمایه، کارگزاری‌ها و شرکت‌های مشاور سرمایه‌گذاری) می‌توانند قرارداد بازارگردانی منعقد کنند.

قرارداد بازارگردانی پارامترهای مشخصی دارد: حداکثر فاصله مجاز بین قیمت خرید و فروش (اسپرد)، حداقل حجم سفارش، حداکثر زمان مجاز برای بازسازی سفارش پس از معامله، و مدت قرارداد. این پارامترها در دستورالعمل‌های سازمان بورس تعیین شده‌اند و بازارگردان موظف به رعایت آن‌هاست.

در سال‌های اخیر، سازمان بورس تلاش کرده بازارگردانی را گسترش دهد و شرکت‌های بیشتری را ملزم به داشتن بازارگردان کند. هدف این است که نقدشوندگی بازار افزایش یابد و تجربه سرمایه‌گذاران بهبود پیدا کند.

پرسش‌های متداول

آیا بازارگردان از قیمت سهم حمایت می‌کند؟

بازارگردان وظیفه حمایت از قیمت ندارد. کار بازارگردان تأمین نقدشوندگی است، نه جلوگیری از کاهش یا افزایش قیمت. اگر ارزش بنیادی سهم تغییر کند، بازارگردان جلوی روند طبیعی بازار را نمی‌گیرد؛ اما مانع نوسانات ناشی از کمبود خریدار یا فروشنده می‌شود.

هزینه بازارگردانی چقدر است و چه کسی آن را می‌پردازد؟

هزینه بازارگردانی معمولاً بر عهده ناشر یا سهام‌دار عمده است. این هزینه شامل کارمزد بازارگردان و تأمین منابع مالی اولیه می‌شود. در مقابل، ناشر از مزایای نقدشوندگی بالاتر و ثبات قیمتی بهره‌مند می‌شود.

آیا بازارگردانی فقط برای سهام است؟

خیر. بازارگردانی برای انواع اوراق بهادار قابل انجام است: سهام، صکوک، اوراق مشارکت، واحدهای صندوق‌های سرمایه‌گذاری (از جمله ETF) و حتی گواهی‌های سپرده کالایی. هر جا ورقه‌ای در بازار معامله شود و نقدشوندگی آن اهمیت داشته باشد، بازارگردانی کاربرد دارد.

چطور بفهمم یک سهم بازارگردان دارد؟

اطلاعات بازارگردان هر نماد معمولاً در سامانه کدال و سایت شرکت مدیریت فناوری بورس تهران قابل مشاهده است. همچنین در صفحه معاملاتی هر نماد، وجود بازارگردان معمولاً مشخص است.

جمع‌بندی

بازارگردانی یکی از مهم‌ترین ساز و کارهای تضمین نقدشوندگی و ثبات بازار سرمایه است. بازارگردان با حضور مستمر در دو طرف بازار، اطمینان می‌دهد که خریدار و فروشنده همیشه طرف مقابلی برای معامله خواهند داشت. این خدمت هم به نفع ناشر است (ثبات قیمتی و جذابیت بالاتر اوراق)، هم به نفع سرمایه‌گذار (امکان خروج آسان و هزینه معاملاتی کمتر) و هم به نفع سلامت کل بازار.

اگر شرکت شما به دنبال بهبود نقدشوندگی سهام یا اوراق خود است، کارشناسان تامین سرمایه طاووس خاورمیانه آماده ارائه مشاوره و خدمات بازارگردانی هستند. برای اطلاعات بیشتر با ما تماس بگیرید.

تلفن: ۰۲۱۲۲۹۲۷۲۸۵  |  ایمیل: info@tmeib.ir